Vatis Proba: acerca dos versos (não-)virgilianos do centão De laudibus Christi
DOI:
https://doi.org/10.11606/issn.2359-5388.i30p339-349Palavras-chave:
Antiguidade Tardia, Centão, Proba, tradução poética, VirgílioResumo
Neste artigo, aborda-se o emprego da técnica de composição poética conhecida como “centão” pela poeta cristã Proba (séc. IV) no poema De laudibus Christi, com destaque para os 23 primeiros versos e para as modificações dos versos de Virgílio que a autora efetua ao longo do texto. Compõe, ainda, o artigo uma proposta de tradução da poesia autoral de Proba.
Downloads
Referências
AUSONIUS. Volume I. translated by H. G. Evelyn-White. Cambridge/London: Harvard University Press, 1951.
AZEVEDO, J. H. M. Tradução em duplo decassílabo do canto VIII da Eneida de Virgílio. Dissertação de mestrado. Niterói: UFF, 2022.
BAŽIL, M. Centones christiani: métamorphoses d’une forme intertextuelle dans la poésie latine chrétienne de l’Antiquité tardive. Paris: Institut d’Études Augustiniennes, 2009.
BIANCHET, S. M. G. B. Satyricon, de Petrônio: estudo linguístico e tradução. Tese de doutorado. São Paulo: FFLCH/USP, 2002.
BIANCHET, S. M. G. B. Irregularidades métricas e rebaixamento do poético no Satyricon, de Petrônio. Aletria Revista de Estudos de Literatura 22(1): 111, abr. 2012.
BOCCACIO. De mulieribus claris (texto latino) Disponível em: [www.bibliotecaitaliana.it](http://www.bibliotecaitaliana.it). Acesso em: 08 fev. 2023.
BRIGHT, D. F. Theory and Practice in the Vergilian Cento. Illinois Classical Studies, IX, 1, 1984.
CARMIGNANI, M. A estética da Antiguidade tardia e os centões virgilianos. Revista Estética e Semiótica, volume 11, número 2, 2021.
CULLHED, S. S. Proba the Prophet: the Christian Virgilian Cento of Faltonia Betitia Proba. Mnemosyne supplements; v. 378, 2015.
CULLHED, S. S. Proba and Jerome. In: FORMISANO, M.; FÜHRER, T. (Eds). Décadence: “Decline and Fall” or “Other Antiquity?” Heidelberg: Universitätsverlag, 2014.
FALTONIA BETITIA PROBA. Cento Vergilianvs. Praefatus est Carlo M. Lucarini. Ediderunt Alessia Fassina et Carlo M. Lucarini. Berlin/Boston: De Gruyter, 2015.
FASSINA, A.; LUCARINI, C. M. Introdução. In: FALTONIA BETITIA PROBA. Cento Vergilianvs. Praefatus est Carlo M. Lucarini. Ediderunt Alessia Fassina et Carlo M. Lucarini. Berlin/Boston: De Gruyter, 2015.
GOUVÊA Jr., M. M. O Carmen Sacrum de Proba. Nuntius Antiquus, no. 5, julho de 2010, p. 57-68.
GOUVÊA Jr., M. M. Ostomachion: Ausônio e a métrica dos centões latinos. Scientia Traductionis, n. 10, 2011, p. 179-200.
HIERONYMUS STRIDONENSIS. Epistulae. In: Patrologia latina, vol. 22. J. P. Migne, ed. Parisiis: excudebat Migne, 1845. The University of Chicago Library Patrologia Latina Database, published by Chadwyck-Healey. Disponível em: [https://www.lib.uchicago.edu/efts/PLD/](https://www.lib.uchicago.edu/efts/PLD/)
HINDS, S. The self-conscious cento. In: FORMISANO, M.; FÜHRER, T. Décadence: “Decline and Fall” or “Other Antiquity?” Heidelberg: Universitätsverlag, 2014.
JESUS, C. M. de. O Evangelho segundo Eudócia Augusta (séc. V d.C.). Prolegómenos para uma tradução portuguesa. Ágora. Estudos Clássicos em Debate 20, 2018, 135-153.
NATIVIDADE, E. S. Os Anais de Quinto Ênio: estudo, tradução e notas. Dissertação de mestrado. São Paulo: FFLCH/USP, 2009.
PELTTARI, Aaron. The Space that Remains – Reading Latin Poetry in Late Antiquity. Ithaca and London: Cornell University, 2014.
PETRÔNIO. Satyricon. Edição bilíngue. Tradução de Sandra Braga Bianchet. Belo Horizonte: Crisálida, 2004.
POLLMANN, Karla. The baptized muse – early christian poetry as cultural authority. Oxford: Oxford University, 2017.
PROBA. Cento Vergilianus de laudibus Christi. María Luisa La Fico Guzzo; AUSONIO. Cento Nuptialis. Marcos Carmignani. Revisión técnica Rubén Florio. Buenos Aires: Editorial de la Universidad Nacional del Sur, 2012.
RABY, F. J. E. A History of Christian-Latin poetry: from the beginnings to the close of the Middle Ages. Oxford: Clarendon Press, 1927.
SANDNES, Karl. The gospel ‘according to Homer and Virgil’. Leiden/Boston: Brill, 2011.
SAN ISIDORO DE SEVILLA. Etimologías. Edicion bilingüe. Texto latino, version española y notas por Jose Oroz Reta y Manuel-A. Marcos Casquero. Introduccion general por Manuel C. Diaz y Diaz. Madrid: Biblioteca de autores cristianos, 2004.
STEVENSON, J. Women Latin Poets. Language, Gender, and Authority, from Antiquity to the Eighteenth Century. Oxford: Oxford University Press, 2005.
VIRGILE. Énéide I-VI. texte établi par Henri Goelzer et traduit par André Bellessort. Paris: Société d’Édition “Les Belles Lettres”, 1974.
VIRGILE. Énéide V-VIII. texte établi et traduit par Jacques Perret. Paris: Société d’Édition Les Belles Lettres, 1978.
Downloads
Publicado
Edição
Seção
Licença
Direitos autorais (c) 2025 Sandra Braga Bianchet

Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution 4.0 International License.