­Utzon, Korsmo e o grupo Pagon: entre o vernáculo e a mecânica do lar

Autores

DOI:

https://doi.org/10.11606/issn.2317-2762.posfauusp.2025.233453

Palavras-chave:

Utzon, Korsmo, Norberg-Schulz, PAGON, CIAM

Resumo

Este artigo tem como objetivo delimitar os preceitos teóricos e práticos do grupo Progressive Arkitekters Gruppe Oslo Norge (PAGON) a partir de uma análise de sua formação no início da década de 1950 e sua relação com o Congrès Internationaux d’Architecture Moderne (CIAM), assim como identificar como esses mesmos princípios foram empregados de maneiras específicas em projetos elaborados por alguns de seus membros: o arquiteto dinamarquês Jørn Utzon e os arquitetos noruegueses Arne Korsmo e Christian Norberg-Schulz. Informados por estratégias oriundas do movimento moderno, contudo, operando em conjunto com referências arquitetônicas fora do cânone ocidental e com estruturas de crescimento encontradas na natureza, a arquitetura do grupo PAGON apresenta-se simultaneamente como crítica e extensão dos princípios estipulados pelo CIAM. Levando em consideração estas circunstâncias, a posição singular do grupo PAGON e de seus arquitetos no contexto relativo aos primeiros anos do pós-guerra torna- se aparente, em particular pela sua antecipação da dita neovanguarda e das discordâncias posteriores no CIAM, oriundas do Team X.

Downloads

Os dados de download ainda não estão disponíveis.

Biografia do Autor

  • Felipe Ferla da Costa, Universidade Federal do Rio Grande do Sul

    Arquiteto (Universidade do Vale do Rio dos Sinos/Unisinos, 2019), Mestre em Teoria, História e Crítica de Arquitetura (PROPAR-UFRGS, 2021), doutorando em Teoria, História e Crítica da Arquitetura (PROPAR-UFRGS). Atua também como músico e compositor/intérprete, cujas peças são executadas desde 2012 por músicos e conjuntos nacionais e internacionais. Reside e trabalha em Canoas, RS, Brasil.

     

     

  • Maria Paula Recena, Universidade Federal do Rio Grande do Sul

    Arquiteta (Universidade Federal do Rio Grande do Sul-UFRGS,1989), Mestra em Poéticas Visuais (PPGAV-UFRGS, 2005), Doutora em Teoria, História e Crítica de Arquitetura (PROPAR-UFRGS, 2013) com Estágio Pós-Doutoral em Teoria, História e Crítica de Arte (PPGAV-UFRGS, 2014/2017). Atualmente é professora do Departamento de Arquitetura e do Programa de Pós-Graduação em Arquitetura da Universidade Federal do Rio Grande do Sul. É líder do Grupo de Pesquisa Notações, Diagramas e Sistemas de Movimento na arquitetura. Atua também como artista visual. Reside e trabalha em Porto Alegre, RS, Brasil.

Referências

ARNAUT, Cláudia. Lightlands: análise e ensaio crítico sobre o funcionalismo na Noruega e a sua repercussão no desenvolvimento de arquitectura recente. 2010. 129 f. Dissertação (Mestrado em Arquitetura e Urbanismo) – Departamento de Arquitectura, Faculdade de Ciências e Tecnologia, Universidade de Coimbra, Coimbra, 2010.

ARNE KORSMO, Planetveien. Nasjonalmusset, Oslo, [2024]. Disponível em: https://www.nasjonalmuseet.no/en/collection/object/NAMT.ako042.002. Acesso em: 30 jul. 2024.

BYLTERUD, Arne. Emil Korsmo. Store Norske Leksikon, [s. l.], [2023]. Disponível em: https://nbl.snl.no/Emil_Korsmo. Acesso em: 14 abr. 2023.

CARTER, Adrian; SARVIMÄKI, Marja. Jørn Utzon and transcultural essentialism. New York: Routledge, 2022. 268p.

FABER, Tobias. Dansk arkitektur. Copenhagen: Arkitektens Forlag, 1963. 278p.

FOSTER, Hal. Quem tem medo da neovanguarda?. In: FOSTER, Hal. O retorno do real. São Paulo: Ubu Editora, 2017. 224p.

FOUCAULT, Michel. O que é um autor?. In: MOTTA, Manoel Barros da (Org.). Estética: literatura e pintura, música e cinema. Rio de Janeiro: Forense Universitária, 2009. p. 264-298.

FRAMPTON, Kenneth. História crítica da arquitetura moderna. São Paulo: Martins Fontes, 2008. 476p.

FRAMPTON, Kenneth. Jørn Utzon: transcultural form and the tectonic metaphor. In: CAVA, John (Ed.). Studies in tectonic culture: the poetics of construction in nineteenth and twentieth century architecture. Cambridge: The MIT Press, 1996. p. 247-298.

FROMONOT, Françoise. Jørn Utzon: architect of the Sydeny opera house. Milan: Electa, 2000. 240p.

GIEDION, Sigfried. Space, time and architecture: the growth of a new tradition. Cambridge: Harvard University Press, 1967. 897p.

GUNNARSJAA, Arne. PAGON. Store Norske Leksikon, [s.l.], 2007. Disponível em: https://snl.no/PAGON. Acesso em: 30 jul. 2024.

HELLE, Annette. Ein pionier des funktionalismus. Archithese, [s. l.], n. 4, p. 28-37, 2021.

JOHNSEN, Espen. Arne Korsmo and “Hjemmets Mekano”. In: INTERNATIONAL CONFERENCE OF THE EUROPEAN ARCHITECTURAL HISTORY NETWORK, 4., 2016, Dublin. Proceedings […]. Dublin: UCD School of Art History and Cultural Policy, 2016. p.218-231.

JOHNSEN, Espen. Arne Korsmo, PAGON and “meccano for the home”. In: HJARTARSON, Benedikt et al. (Ed.). A Cultural History of the Avant- Garde in the Nordic Countries: 1925–1950. Leiden: Brill Rodopi, 2019. p. 517-532.

JOHNSEN, Espen. Pagon: scandinavian avant-garde architecture 1945-1946. London: Bloomsbury Visual Arts, 2023. 312p.

MIDDELBOE HOUSE. Hidden Archtecture, Madrid, [2024]. Disponível em: https://hiddenarchitecture.net/middelboe--house/. Acesso em: 1 ago. 2024.

MØLVIG, Thomas. Jørn Utzon – architecture and philosophy. In: JENSEN, Bente; MATTHIESEN, Stig; MØLVIG, Thomas. (Eds.). The joy is not in owning - but in creating. Aalborg: Utzon Center, 2011. p. 44-87.

MUMFORD, Eric. The CIAM discourse on urbanism, 1928-1960. Cambridge: The MIT Press, 2000. 396p.

OKAKURA, Kazuko. O livro do chá. São Paulo: Estação Liberdade, 2017. 140p.

OTERO-PAILOS, Jorge. Norberg-Schulz’s house: the modern search for home through visual patterns. Architecture Norway, Oslo, 5 Nov. 2006. Disponível em: https://architecturenorway.no/questions/histories/otero-pailos-planetveien/. Acesso em: 30 jul. 2024.

PARK, Jin-Ho. An integral approach to design strategies and construction systems: R.M. Schindler’s “schindler shelters”. Journal of Architectural Education, Abingdon, v. 52, n. 2, p. 29-38, Nov. 2004.

RINCÓN-BORREGO; Iván; RODRÍGUEZ-LLERA, Ramón. Miradas cruzadas: notas sobre arquitecturas nórdicas y arquitectos viajeros entre Japón y Europa. Rita_Revista Indexada de Textos Académicos, Valladolid, n. 14, p. 102-111, Nov. 2020. DOI:https://doi.org/10.24192/2386-7027(2020)(v14)(05).

SHEFFIELD JR., Clarence Burton; SKJERVEN, Astrid. “Like a sculptural painting”: Arne Korsmo’s interior architecture in Norway after World War II. Studies in Decorative Arts, Chicago, v. 6, n. 1, p. 2-31, Fall/Winter 1998-1999.

THOMPSON, D’Arcy Wentworth. On growth and form. Cambridge: Cambridge University Press, 1945. 1118p.

UKJENT, ARNE KORSMO, Stuen i Planetveien. Nasjonalmusset, Oslo, [2024]. Disponível em: https://www.nasjonalmuseet.no/en/collection/object/NAMF.04137. Acesso em: 30 jul. 2024.

UKJENT, GEIR GRUNG, Arne Korsmo. Nasjonalmusset, Oslo, [2024]. Disponível em: https://www.nasjonalmuseet.no/samlingen/objekt/NAMF.04128. Acesso: 20 de novembro de 2024.

UTZON, Jørn. Eget hus i Hellebæk. Arkitekten Månedshæfte, Copenhagen, v. 55, n. 1, p. 8-12, Jan. 1953.

UTZON’S HELLEBÆK RESIDENCE in Denmark by Jørn Utzon: A Masterpiece of Danish Architecture. ArchEyes, [s. l.], 10 jun. 2020. Disponível em: https://archeyes.com/utzons-house-in-hellebaek-denmark-jorn-utzon/. Acesso em: 31 jul. 2024.

VILLA MIDDELBOE_07. Utzon Archives, [s. l.], [2024]. Disponível em: https://utzon-archives.aau.dk/drawings/villa-middelboe-holte/VILLA+MIDDELBOE_07.png.html. Acesso em: 1 ago. 2024.

WESTON, Richard. The house in the twentieth-century. London: Laurence King, 2002. 272p.

YUTANG, Lin. My country and my people. London: William Heinemann Ltd., 1936. 419p.

Downloads

Publicado

2025-09-12

Edição

Seção

Artigos

Como Citar

Costa, F. F. da, & Recena, M. P. (2025). ­Utzon, Korsmo e o grupo Pagon: entre o vernáculo e a mecânica do lar. PosFAUUSP, 32(61), e233453. https://doi.org/10.11606/issn.2317-2762.posfauusp.2025.233453