A religião na Alta Macedônia durante a Antiguidade. Contatos e Reação
DOI:
https://doi.org/10.11606/issn.2448-1750.revmae.2026.245505Palavras-chave:
Alta Macedônia, Religião, Antiguidade, Sincretismo, ControvérsiaResumo
A região da Alta Macedônia (extremo noroeste da Macedônia, frequentemente mencionada nas fontes antigas) tornou-se um campo de controvérsia, fusões e sincretismo ao longo de sua história, devido à sua localização geográfica distinta e à diversidade de sua população. A região era composta por uma população majoritariamente rural, apesar de possuir alguns centros urbanos. Essa população manteve suas características tribais e culturais até a Antiguidade Tardia. As localizações dos santuários seguem a distribuição geográfica geral das cidades e assentamentos. De acordo com os dados de escavação atuais, esses santuários não apresentam monumentalidade, uma característica da região macedônica. A Alta Macedônia, isolada e montanhosa, ocupava uma localização geográfica distinta, o que, em certa medida, justifica a diversidade de sua população. Por esses motivos, tornou-se um campo de controvérsia cultural, fusão e sincretismo ao longo de sua história. A pesquisa e apresentação dos cultos da parte extremo noroeste da Macedônia, uma área com população indígena e elementos estrangeiros, complementa o panorama das crenças religiosas dos habitantes da parte setentrional da Grécia, conforme foram formadas durante o período helenístico e, principalmente, o romano.
Downloads
Referências
Bremmer, J.N. 1996. Götter, Mythen und Heiligtümer im antiken Griechenland. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt.
Cormack, J.M.R. 1974. Zeus Hypsistos at Pydna. Ιn: Daux, G. Mélanges helléniques offerts à Georges Daux. Éditions E. de Boccard, Paris, 51-55.
Chatzinikolaou, K.G. 2009. Συμβολή στη μελέτη της ιστορικής γεωγραφίας της Άνω Μακεδονίας. Makedonika 38:1-20.
Chatzinikolaou, K.G. 2010a. Zeus Hypsistos – un dieu d’origine macédonienne ou bien orientale? Remarques sur la redatation de trois reliefs votifs inscrits de la Haute Macédoine”. Ιn: Dalla Riva, M. ; Di Giuseppe, H. (Eds.). Meetings between Cultures in the Ancient Mediterranean. Proceedings of the 17th International Congress of Classical Archaeology, Rome 22-26 sept. 2008. Bollettino di Archeologia online I 2010/ Volume speciale B / B7 / 7, 17-21.
Chatzinikolaou, K.G. 2010b. Locating Sanctuaries in Upper Macedonia According to Archaeological Data. Kernos 23:193-222.
Chatzinikolaou, K.G. 2011. Οι λατρείες των θεών και των ηρώων στην Άνω Μακεδονία κατά την αρχαιότητα (Ελίμεια, Εορδαία, Ορεστίδα, Λυγκηστίδα). University Studio Press, Thessaloniki.
Chatzinikolaou, K.G. 2018. Artemis/Diana/Bendis(?) Votive Reliefs from Macedonia – Aspects of its Romanization. Ιn: Fournier, J. ; Parissaki, M.G.G. (Eds.). Les Communautes du nord Egeen au temps de l’hegemonie romaine entre ruptures et continuities. ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 77. Hellenic Research Foundation, Athens, 363-375.
Chatzinikolaou, K. 2021. Προγονικές-δυναστικές λατρείες των Μακεδόνων έως τον 1ο αιώνα π.Χ. Ζευς, Ηρακλής, και ο συνδυασμός τους(;) με τον ήρωα ιππέα. Ιn: Pappas, V. ; Terzopoulou, D. (Eds.). Ancient Macedonia VIII, Macedonia from the Death of Philip II to Augustus’ Rise to Power. Institute FOR Balkan Studies – 287, Thessaloniki, 399-411.
Chatzinikolaou, K.G. 2023. Economy of Cult – Examples from Macedonia during the Roman Period. Ιn: Bentz, M.; Heinzelmann, M. (Eds.). 56 Proceedings of the 19th International Congress of Classical Archaeology, Archaeology and Economy in the Ancient World. Heidelberg, 241-250.
Chryssostomou, P. 1994. Δυτικομακεδονικά ευχαριστήρια στο Δία Ύψιστο. AErgoMak 5:97-110.
Chryssostomou, P. 1998. Η Θεσσαλική θεά Εν(ν)οδία ή Φεραία θεά. Hellenic Ministry of Culture, Athens.
Herodotus. 1922-1925. The Histories (The Persian Wars), Volumes III-IV: Books 5-9. [Translated by A. D. Godley]. Loeb Classical Library 119-120. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Karamitrou-Mentessidi, G. 1999. Βόϊον–Νότια Ορεστίς, Αρχαιολογική Έρευνα και Ιστορική Τοπογραφία. Private Edition, Thessaloniki.
Papazoglou, F. 1982. Η Μακεδονία υπό τους Ρωμαίους. Πολιτικές και διοικητικές εξελίξεις. Ιn: Sakellariou, M.K. (Ed.). Μακεδονία: 4000 χρόνια ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού. Athens Editions, Athens, 204-207.
Papazoglou, F. 1979a. Sur la structure ethnique de l’ancienne Macédoine. Balcanica 8:65-82.
Papazoglou, F. 1979b. Structures ethniques et sociales dans les régions centrales des Balkans à la lumière des études onomastiques. Ιn: Actes du VIIe Congrès international d’épigraphie grecque et latine, septembre 1977, Constanza. 151-169.
Rizakis, Th. ; Touratsoglou, I. 1985. Επιγραφές Άνω Μακεδονίας. Research Foundation, Athens.
Rizakis, Th. ; Touratsoglou, I. 1993. Η τυπολογία των επιτυμβίων μνημείων της Άνω Μακεδονίας. Ιn: Acts of 5 International Symposium, 1989, Thessaloniki.
Rizakis, Th. ; Touratsoglou, I. 1999. Λατρείες στην Άνω Μακεδονία, Παράδοση και νεωτερισμοί. Ιn: Acts of 6 International Symposium, Julia Vokotopoulou in memoriam, 1996, Thessaloniki.
Stefani, Ε. 2021. Η λατρεία της Μητέρας των Θεών στη Μακεδονία: επανεξέταση των δεδομένων. Ιn: Pappas, V. ; Terzopoulou, D. (Eds.). Ancient Macedonia VIII, Macedonia from the Death of Philip II to Augustus’ Rise to Power. Institute for Balkan Studies 287 : 263-298.
Sverkos, E.K. 2000. Συμβολή στη ιστορία της Άνω Μακεδονίας των ρωμαϊκών χρόνων (Πολιτική Οργάνωση-Κοινωνία-Ανθρωπωνυμία). AUTh, Thessaloniki.
Tačeva-Hitova, M. 1978. Dem Hypsistos geweihte Denkmäler in der Balkanländern. BalkSt 19:59-75.
Thucydides. 1919. History of the Peloponnesian War, Volume I: Books 1-2. [Translated by C. F. Smith]. Loeb Classical Library 108. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Vernant, J.-P. 1974. Mythe et société en Grèce ancienne. François Maspero, Paris.
Voutiras, E. 1998. Athéna dans les cités de Macédoine. Kernos 11:111-129.
Voutiras, Ε. 2006. Le culte de Zeus en Macédoine avant la conquête romaine. Ιn: Guimier-Sorbets, M. ; Hatzopoulos, M.B. ; Morizot, Y. (Eds.). ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ 45, Rois, cités, nécropoles. Institutions, rites et monuments en Macédoine, Actes des colloques de Nanterre (décembre 2002) et d’Athènes (janvier 2004). Hellenic Research Foundation, Athènes, 333-345.
Westermark, U. 1994. Apollo in Macedonia. Ιn: Alroth, B. (Ed.). Opus mixtum. Essays in ancient art and society. Swedish institute in Rome, Stockholm, 149-154.
Downloads
Publicado
Edição
Seção
Licença
Direitos autorais (c) 2026 Kalliopi Chatzinikolaou

Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.









